Telefon
+48 663 830 517

Niegodność dziedziczenia

Jedną z przesłanek dziedziczenia, odwołującą się do kwalifikacji osobistych spadkobiercy, jest godność dziedziczenia. Z szeroką tematyką spadkową wiąże się problem niegodności dziedziczenia.

Niegodność dziedziczenia służy wyeliminowaniu z kręgu spadkobierców osób, które dopuściły się niewłaściwego zachowania względem spadkodawcy. Ze względów etyczno-moralnych trudno byłoby zaakceptować sytuację, w której korzyść majątkowa w wyniku śmierci spadkodawcy przypadłaby osobie, która popełniła ciężkie umyślne przestępstwo przeciwko spadkodawcy, czy też świadomie, celowo dążyła do unicestwienia testamentu.

Przepisy kodeksu cywilnego wymieniają trzy grupy przyczyn niegodności. Jest to katalog zamknięty co oznacza, że inne zdarzenia – choćby podobne –  nie mogą być uznane za przyczyny niegodności dziedziczenia.

Pierwszą grupą przyczyn niegodności jest dopuszczenie się umyślnie przez spadkobiercę ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Musi to być przestępstwo ciężkie i umyśle, które godzi w podstawy egzystencji spadkodawcy (np. spalenie domu, stanowiącego centrum życiowe spadkodawcy), niekoniecznie przestępstwo przeciwko osobie spadkodawcy, rodzinie i opiece.

Drugą grupą przyczyn niegodności jest godzenie w wolę testowania. Spadkobierca może być uznany za niegodnego, jeżeli podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności.

Uznanie za niegodnego wskutek posłużenia się przez spadkodawcę podstępem lub groźbą jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy działanie takie doprowadziło do zamierzonego przez sprawcę skutku, tzn. spadkodawca sporządził lub odwołał testament albo nie sporządził testamentu lub nie odwołał takiej czynności.

Trzecią grupą przyczyn niegodności są działania spadkobiercy popełnione przeciwko testamentowi. Spadkobierca może być uznany za niegodnego, jeżeli umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego. Chodzi zatem o działania podjęte w celu unicestwienia rozporządzeń zawartych w testamencie.

W celu uznania spadkobiercy za niegodnego należy wystąpić do sądu ze stosownym powództwem. Sprawa rozpoznawana jest w trybie procesowym. Strona występująca z pozwem musi udowodnić, że wystąpiła jedna z przesłanek niegodności dziedziczenia. Jednakże spadkobierca nie może być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca mu przebaczył.

Skutkiem uznania przez sąd, że spadkobierca jest niegodny dziedziczenia, jest wyłączenie takiego spadkobiercy od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Niegodnego należy traktować jako osobę, która nigdy nie doszła do dziedziczenia.