Telefon
+48 663 830 517

Odpowiedzialność małżonka za długi

Pozostawanie w związku małżeńskim, poza niewątpliwie wieloma korzyściami, niesie za sobą ryzyko, że w pewnych okolicznościach małżonek może odpowiadać za długi swojego współmałżonka.
Zasadą jest, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy ustawy pomiędzy małżonkami wspólność majątkowa. Majątek wspólny małżonków obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania (tj. w czasie trwania małżeństwa) przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
W szczególności do majątku wspólnego należą pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności gospodarczej, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków (np. czynsz pobierany w czasie trwania małżeństwa za wynajęcie mieszkania panieńskiego żony należy do majątku wspólnego małżonków), środki zgromadzone na rachunkach w OFE czy na subkoncie w ZUS. Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (np. majątek nabyty przed zawarciem małżeństwa, majątek nabyty na skutek dziedziczenia, zapisu czy darowizny, chyba, ze spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej).
Obrazowo rzecz ujmując, skutkiem zawarcia małżeństwa jest powstanie trzech mas majątkowych: majątku wspólnego małżonków oraz dwóch majątków osobistych. Rozróżnienie tych majątków, a także sposób (źródło) powstania zobowiązania, mają istotne znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności małżonka za długi zaciągnięte przez współmałżonka.
Zasadą jest, że dłużnik za swoje zobowiązania odpowiada majątkiem osobistym. Tym samym z reguły małżonek dłużnika nie odpowiada swoim majątkiem osobistym za długi drugiego współmałżonka. Musi jednak znosić egzekucję wierzytelności z majątku wspólnego, której zakres jest uzależniony od tego, czy małżonek dłużnika wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania przez swego współmałżonka, czy też nie.
Otóż jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, to wierzyciel może żądać zaspokojenia nie tylko z majątku osobistego dłużnika, ale także z majątku wspólnego małżonków. Należy pamiętać, że zgoda współmałżonka na zaciągnięcie zobowiązania jest przyzwoleniem tego małżonka na przyszłą egzekucję z majątku wspólnego i może być wyrażona przed zawarciem czynności prawnej, jednocześnie lub po zawarciu czynności.
Aby nastąpiła egzekucja z majątku wspólnego za dług jednego z małżonków, wierzyciel musi uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową. W tym celu wierzyciel musi wykazać w sądzie dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka niebędącego dłużnikiem.
Inaczej przedstawia się odpowiedzialność współmałżonka w sytuacji, kiedy małżonek – dłużnik zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie małżonka – dłużnika nie wynika czynności prawnej (chodzi przede wszystkim o zobowiązania, których źródłem jest bezpodstawne wzbogacenie albo wyrządzenie szkody przez czyn niedozwolony). W takiej sytuacji wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę czy dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej (a także z korzyści uzyskanych z praw twórcy). Jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez małżonka – dłużnika, wierzyciel może zaspokoić się także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (np. wyposażenia firmy).
Podobne reguły jak wyżej obowiązują, gdy chodzi o zaspokojenie wierzytelności, która powstała przed powstaniem wspólności ustawowej (np. świadczenie z umowy podpisanej przed zawarciem małżeństwa, które stało się wymagalne przed dniem powstania wspólności ustawowej) albo która dotyczy majątku osobistego małżonka będącego dłużnikiem (np. wierzytelność z tytułu rękojmi za wady sprzedanej rzeczy, która należała do majątku osobistego). Wierzyciel może żądać zaspokojenia tego rodzaju wierzytelności tylko z osobistego majątku dłużnika oraz jego wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej (a także z korzyści uzyskanych z praw twórcy).
Powyższe reguły odpowiedzialnością nie dotyczą sytuacji, gdy dłużnikami są oboje małżonkowie, wtedy bowiem odpowiadają oni za wspólny dług z reguły całymi swoimi majątkami, to jest majątkami osobistymi oraz majątkiem wspólnym. Omawiane reguły nie dotyczą również odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny, albowiem za takie zobowiązania małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie. Za zobowiązania wynikające z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny uważa się przykładowo zobowiązania wynikające z zawartej przez jednego z małżonków umowy najmu lokalu mieszkalnego przeznaczonego na zamieszkanie małżonków, opłaty z tytułu korzystania z gazu czy energii elektrycznej, wydatki na odzież, wyżywienie, naprawę i konserwację urządzeń domowych, zobowiązania zaciągnięte na zakup pomocy szkolnych dla małoletnich dzieci małżonków.